دانش نو

 

انواع برنامه درسی:

 

 انواع برنامه درسی از دیدگاه پوزنر :

 

 1)برنامه درسی رسمی : برنامه درسی مکتوبی که در آن چارت ها ، فهرست ورئوس مطالب ، راهنمای برنامه درسی و فهرست هدفها به دقت تعریف شده باشد .

 

2) برنامه درسی تدریس شده ( برنامه درسی آزمون شده)     برنامه درسی آزمون شده نوعا انطباق بین برنامه درسی رسمی و اجرایی در یک مدرسه است .

 

3) برنامه درسی پنهان : عمدتا مورد تایید نیروهای برنامه رسمی مدرسه نیست اما می تواند نسبت به برنامه درسی رسمی یا اجرایی ، تاثیر عمیق تری بر دانش آموزان داشته باشد .

 

4) برنامه درسی پوچ : برنامه درسی خنثی یا عقیم : موضوعاتی که تدریس نمی شود واینکه چرا این موضوعات نظیر : حقوق ، رانندگی ، نقشهای والدین و ... تدریس نمی شود و می تواند به معلمان در فهم این مسئله یاری دهد که چه مفروضاتی زیر بنای برنامه درسی مدارس است ؟ برنامه درسی پوچ شامل موضوعات تدریس نشده است

 

5) برنامه درسی فوق برنامه: شامل کلیه تجربیات برنامه ریزی شده ای است که از حیطه موضوعات درسی مدرسه خارج است .

 

 

 

 

 

 

انواع برنامه درسی از دیدگاه گلاتورن:

 

1) برنامه درسی توصیه شده : نوعی برنامه درسی که توسط متخصصان یک رشته تدوین شده یا از جانب آنان حمایت می شود .

 

2) برنامه درسی مکتوب (قصد شده) : سندی است که توسط نظام آموزشی ملی یا محلی یا مدرسه یا معلم تولید شده و آنچه را که باید تدریس شود را تصریح می کند .

 

3) برنامه درسی پنهان (قصدنشده): آنچه که یادگیرندگان از فرهنگ و جو مدرسه و نیز سیاستها وفعالیتهای مرتبط می آموزند .

 

4)برنامه درسی کنار گذاشته شده : خواه عملا و خواه سهوا . بزعم کلاتورن ، مربیان باید برنامه درسی حذف شده را بررسی کنندوراههایی برای بازگرداندن محتوای مهم برنامه درسی مدرسه و یادگیری بچه ها بیابند .

 

 5) برنامه درسی حمایت شده : برنامه درسی که در کتابهای درسی ، نرم افزارها و موادچند رسانه ای یافت می شوند وتاثیر زیادی بر آنچه تدریس می شود دارد .

 

6) برنامه درسی آزمون شده (سنجش شده) : عبارت است از برنامه درسی که در آزمونهای معلم ساخته ، در سطح مدرسه ، منطقه یا استان یا ملی گنجانده شده است .

 

7) برنامه درسی تدریس شده : برنامه درسی که مواقعا به بچه ها ارائه می کنند شامل سخنرانی ها ، دروس ، پروژه ها وفعالیتهای مرتبط با سنجش عملکرد و... می باشد .(هرچیزی که بچه ها را در دستیابی به هدفهای یادگیری کمک می کند )

 

8) برنامه درسی یادگرفته شده : آنچه که دانش آموزان یاد می گیرند یا یادگیری نهایی که در عملکردهایشان در آزمونها و سایر بخشها نشان داده می شود.

 

 

 

انواع برنامه درسی از دیدگاه نلسون :

 

1)برنامه رسی صریح : برنامه ای که در اسناد برنامه درسی بیان می شود (یک ابزار مدیریتی است که ریشه در پارادایم علمی و کاهش گرایی دارد) همواره در معرض اصلاح وتغییر است .

 

 2) برنامه درسی اجرایی (عرضه نشده) : برنامه ای که در دنیای واقعی بین معلم ودانش آموز اتفاق می افتد وبا برنامه صریح متفاوت است

 

 3. برنامه درسی تجربه شده : برنامه درسی که توسط خود دانش آموزان تجربه می شود

 

انواع برنامه درسی از دیدگاه کولز :

 

1-    برنامه درسی برروی کاغذ

2- برنامه درسی در عمل

3برنامه درسی تجربه شده

4- برنامه درسی قصد شده

5- برنامه درسی عملی شده

6- برنامه درسی قصدشده

 

 

 

 

 

 انواع برنامه درسی از دیدگاه نیولاو : 

 

1) برنامه درسی پراگماتیک : محتوایی که تدریس می شود و تابعی است از زمان در دسترس برای معلمان ، وظایف و تکالیفی که علاوه بر تدریس رسمی برعهده معلمان است .

 

2)برنامه درسی غیر رسمی : این برنامه توسط معلم خلق و تدوین می شود و شامل محتوایی است که معلم به فهم بودن آن اعتقاد دارد .

 

3) برنامه درسی مخفی : این برنامه درسی محتوای قصد شده را ارائه می کند اما به طریقی غیر از تدریس سنتی .

 

4)برنامه درسی آشکار : شامل محتوایی است که از مدارس انتظار می رود به عنوان فعالیتها ودروس تعریف شده ، ارائه نمایند .

 

5) برنامه درسی پنهان : مفروضات ضمنی در باره ارزشهای اخلاقی ، جهان بینی های فلسفه وارزشهاست که در سیاستهای بخشی مدرسه وجود دارد بخشی از برنامه درسی پنهان است

 

6) برنامه درسی اجتماعی : تعاملات اجتماعی که بین دانش آموزان با هم و یا دانش آموزان با معلم که در کلاس درس ، زمین بازی  و .... اتفاق می افتد .

 

7) برنامه درسی نهفته : دانش آموز بر مبنای اطلاعات وتجربیات قبلی که با خود به کلاس می آورد و آنچه را که تدریس ی شود ، تعبیر وتفسیر می کند و یادمی گیرد ،

 

 

 

 انواع برنامه درسی از دیدگاه کوروش فتحی واجارگاه : 

 

 1)برنامه درسی تجویز شده یا قصد شده :

 آنچه که در اسنادرسمی منعکس می شود و معمولا در برگیرنده مولفه هایی چون محتوا ، روشهای تدریس و زمان مختص برای رسیدن به هدف آموزش محتوای تعیین شده می باشد . جهت گیری فلسفی و تربیتی برنامه ها نیز به جت گیری های دولت بستگی دارد و در بسیاری از کشورها برنامه درسی تجویز شده در قالب کتب ومواد آموزشی مشخص شده توسط آ .پ متجلی می شود . سوالات مهم برای تجزیه وتحلیل برنامه تجویز شده : چه دانشی و دانش چه کسی دارای ارزش است .

 

 2)برنامه درسی تدریس شده :

 آنچه که معلمان در کلاس انجام می دهند وبین برنامه درسی تدریس شده و تجویز شده فاصله زیاد است . به این مسئله در حوزه تعلیم وتربیت عدم انطباق طرح برنامه درسی با اجرای برنامه درسی ودر حوزه جامعه شناسی به عنوان استقلال نسبی معلمان نامیده می شود . از لحاظ کمی این شکاف بیانگر نتایج ناخواسته ناشی از تخصیص ناکافی وقت است ؛ معلمان در مباحث کلاس از بحثهای جاری ملی و سیاسی ، اخلاقی ، مذهبی و ..... استفاده می کند . اگر مدیریت زمان توسط معلم انجام شود یا وقت کافی باشد ، باز هم شکاف از نظر کیفی وجود دارد به خاطر وجود تفاوت در آموزش حرفه ای ، نگرش ایدئولوژیک و میزان آشنایی معلمان با موضوع درسی .

 

3) برنامه درسی آزمون شده :

 بخشی از برنامه درسی که ارزشیابی می شود اغلب برنامه درسی آزمون شده نمونه ای از برنامه درسی تجویز شده می باشد .این آزمون می تواند شفاهی ، کتبی ، استانداردشده یا معلم ساخته ، باز پاسخ یا چند گزینه ای باشد . نکته تربیتی : معلمان و دانش آموزان احساس می کنند تنها باید براساس آنچه که در آزمونها مطرح می شود تدریس ومطالعه کنند واین بسیار مخرب است . یک آزمون نمی تواند بسیاری از چیزها را در بر گیرد به ویژه هنگامی که هدفهای برنامه تجویز شده کلی وبلند مدت باشد . همچنین در آزمونها اهدافی مانند بردباری ، احترام ، مسائل ضد نژادی را نمی توان افزود . ابعاد احساسی وعاطفی را نمی توان گنجاند حتی اگرچنین آزمونی طراحی شود ، باز هم آزمون نمی تواند تغییر در نگرش را واقعا منعکس کند .

 

 

 

4) برنامه درسی گزارش شده :

 ضرورتا منعکس کننده دانسته های دانش آموزان نیست . دلایل : 1-سوالات ضعیف طراحی شده باشند . 2-برنامه ریزان برای اجتناب از ایجاد بحث ومناقشه بیشتر بر قلمروهای بی خطر (مورد پذیرش جامعه)متمرکز می شوند و از قلمروهایی که با ارزشها و تفاسیر تعارض آمیز سرو کار دارد اجتناب می کند .(الگوی توافق محور ) الگویی که انسجام ووحدت اجتماعی را گسترش می دهد . این نوع برنامه درسی تجویز شده از واقعیتهای پویا و تعارض آمیزی که در زندگی مدنی وسیاسی جامعه وجود دارد دور می شود . دانش آموزان به معلمان پاسخی را می دهند که از آنها انتظار می رود .

 

5) برنامه درسی پنهان :

 آنچه که خارج از چارچوب برنامه درسی تجویز شده تدریس می شود و فراتر از محتوای تعیین شده در یک موضوع درسی است و می تواند در محیط مدرسه ، جو کلاس ، نظم وترتیب روشهای تربیتی و تعاملات بین معلم وشاگرد – شاگرد وشاگرد بیان وعرضه شود . گاهی اوقات برنامه درسی پنهان موجب تقویت برنامه تجویز شده می شود اما گاهی اوقات آن را نقض می کند . برای مثال ممکن است برنامه درسی تجویز شده ارزشهای دموکراتیک را ارتقاء دهد اما اگر جو مدرسه یا معلم بسیار اقتدارگرا باشد ، دانش آموزان ممکن است احساس کنند که باید پاسخ های خودرا بر اساس آنچه از معلم و آزمون از آنها انتظار دارد تعدیل وبیان کنند به جای آنکه احساسات واقعی خودرابروزدهند .

 

6) برنامه درسی مغفول :

آنچه که تعمدا یا ناآگاهانه در درس از قلم افتاده است . مثل در درس علوم اجتماعی ، مسائل سانسور شده ، عقاید ونظرات مسکوت مانده که می توانند ، باعث رشد تربیت سیاسی شوند جزو این برنامه اند . همچنین برنامه معقول شامل روشهای آموزشی : اجتناب از به کارگیری فعالیتها و روشهای مشارکتی ودموکراتیک در کلاس می باشد .که در این حالات آنچه به عنوان محتوا در زمینه دموکراسی تدریس می شود ، ویران خواهد شد . محتوا : در یک جامعه مبتنی بر دموکراسی همه دارای فرصت های ساوی هستند . معلم : براساس نژاد و جنسیت متفاوت رفتار می کند . پیام اصلی برنامه درسی تجویز شده تحت اشعاع قرار گرفته است .

 

7) برنامه درسی خارجی (بیرونی) :

 آنچه که دانش آموزان در خارج از کلاس درس می آموزند . مصادیق آن : آنچه دانش آموزان از سایر دانش آموزان ، خانواده ، رسانه ها و همسایگان ودوستان و.... می آموزند و دانش آموزان آموخته های مدرسه ای خود و آموخته هایی که از خانواده گروههای سیاسی و ... می آموزند را ترکیب یا سازگار می کنند و هر دانش آموز با تعارضات به گونه خاصی رفتار می کند . در رژیم هایی که مردم با آن ها مخالفند به جامعه پذیری سیاسی بچه ها در خیابانها و .... صورت می پذیرد تا در کلاس درس و آنچه رخ می دهد بسیار متفاوت از برنامه درسی تجویز شده ، آزمون شده وتدریس شده است .

 

8) برنامه درسی یادگرفته شده :

 عبارت است از آنچه که واقعا بچه ها از کل تجربیات در انتهای یک برنامه درسی معین فرا گرفته اند .(برنامه درسی رسمی ، پنهان ، ترکیب آموخته ها با دانسته های قبلی ، برنامه درسی خارجی و ... ) و این امر بسیار پیچیده ودشوار است به خاطر تعدد وتکثر متغیرهای اثر گذار .

دانش آموزان دارای پیش دانسته ها ، باورها ، نگرشها و ایدئولوؤی های متفاوت هستند واز یک درس معین که در کلاس تدریس می شود ، برداشتهای متفاوتی خواهند داشت به همین دلیل تعمیم آنچه که یک دانش آموز یادگرفته ، به دیگران ممکن نیست .

نمی توان با توجه به برنامه درسی مصوب مدارس در خصوص آنچه که بچه ها اموخته اند به یک درک روشن رسید.